با عرض معذرت؛ یک طنز مردم‌دار

محمد صادق صابری | «با عرض معذرت»، عنوان مجموعه‌ای کمدی است که این شب‌ها از شبکه دو سیما پخش می‌شود. مهم‌ترین چیزی که این مجموعه را از بسیاری از نمونه‌های مشابهش در تلویزیون متمایز کرده، صرفاً نوع شوخی‌ها و موقعیت‌های کمیک آن نیست، بلکه نوع مواجهه‌اش با اتفاقات و مسائل روز مردم است.
با عرض معذرت، تلاش می‌کند خود را نسبت به دغدغه‌های فرهنگی، آموزشی و اقتصادی جامعه ایران، بی‌تفاوت نشان ندهد. مسائل روزمره مردم در این مجموعه، صرفاً دستمایه‌ای برای خنداندن مخاطب نیستند بلکه در دل زبان طنز، بهانه‌ای برای طرح دغدغه‌ها و مسائلی هستند که بخش قابل توجهی از جامعه با آنها زندگی و دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ طبیعتاً همین توجه به مسائل و دغدغه‌های روزمره زندگی در قاب یک برنامه طنز نمایشی، موجب اقبال و همراهی آن‌ها نیز می‌شود.

 در با عرض معذرت، خبری از عینک خودتحقیری نیست بلکه مسائل اجتماعی، بیش از آنکه برای تمسخر جامعه و یا سیاه‌نمایی باشند، با رویکردی مطالبه‌گرانه و مسئله‌محور دنبال می‌شوند. این تفاوت مهمی است که طنز فاخر و با قاعده می‌تواند جامعه را نقد کند، بدون آنکه مخاطب خود را تحقیر کند؛ می‌تواند از یک مسئله اجتماعی حرف بزند، بدون اینکه تمام جامعه را به سخره بگیرد.
از سوی دیگر، تنوع آیتم‌ها و استفاده از موقعیت‌ها و فضاهای مختلف، امکان ارتباط برنامه با طیف گسترده‌تری از مخاطبان را فراهم کرده است. این تنوع باعث شده «با عرض معذرت» در یک قالب ثابت گرفتار نشود و بتواند مسائل و موضوعات متنوعی را با زبان طنز روایت کند.
اما یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های فصل دوم این مجموعه، بی‌تفاوت نبودن آن نسبت به اتفاقات روز جهان است. این مجموعه نمایشی، تلاش کرده تا موقعیت و زبان طنز خود را در مواجهه فرهنگی، رسانه‌ای و تمدنی ایران اسلامی با غرب وحشی پیدا کند. مواجهه‌ای که در شرایط خاص اجتماعی و سیاسی امروز، نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود.
اضافه شدن آیتم «ترامپت» به فصل دوم، آن هم در شرایطی که تولید این فصل هم‌زمان با جنگ تحمیلی رمضان انجام شده، نمونه‌ای روشن از همین رویکرد است. شخصیت ترامپ در این آیتم، صرفاً یک سوژه برای شوخی نیست، بلکه بهانه‌ای است برای پرداختن به مجموعه‌ای از ادعاها، رفتارها و تناقض‌هایی که در سیاست و سبک زندگی آمریکایی و غربی دیده می‌شود.

 نقطه مزیت این آیتم این است که «ترامپت» تلاش می‌کند از ظرفیت کمدی برای پاسخ به برخی شبهات و ادعاهای مطرح‌شده درباره ایران و غرب استفاده کند و هم‌زمان، تصویری هجوآمیز از سبک زندگی و نگاه استعمارگرایانه‌ای که سازندگان اثر در برابرش موضع دارند، ارائه دهد. از این منظر، طنز در «ترامپت» فقط ابزار خنده گرفتن از مخاطب نیست چراکه تبدیل به ابزاری برای تبیین وضع آشفته آن‌ها شده است.

این برنامه تلاش می‌کند با زبان طنز از وضعیت چاپلوسانه و تحقیرآمیز برخی متحدان آمریکا، پیامدهای اعتماد به غرب و نسبت جریان‌های غربگرا با تحولات سیاسی و اجتماعی سخن بگوید. طبیعتاً می‌توان درباره دقت یا کیفیت هر یک از این روایت‌ها بحث کرد اما اصل مواجهه با این موضوعات در یک برنامه سرگرم‌کننده تلویزیونی، اتفاق قابل توجهی است.
آنچه در نهایت «با عرض معذرت» را برای مخاطب قابل تأمل می‌کند همین تلاش برای به‌روز بودن و مواجهه مستقیم با مسائل واقعی جامعه در یک مجموعه نمایشی است؛ اینکه طنز، به جای فاصله گرفتن از مردم، از دل مسائل روز آنها شکل بگیرد و به جای صرفاً خندیدن به جامعه، با مسائل آن‌ها وارد گفت‌وگو(دیالوگ)، کنشگری و مطالبه شود، خود سند مهمی بر ارزش بالای این مجموعه طنز مردم‌دار است.