زیر سایه شهید

سید محمد احسان نجفی فر | از این حرف های کلیشه ای خواهد بود. ولی بگذار باشد. بعضی حرف ها را آنقدر باید گفت تا در ذهن حکاکی شود. اگر می خواهیم ببینیم در دو سوی درگیری فعلی عیار هر طرف چقدر است ببینید قهرمان های طرفین چه کسانی هستند. فعلا همین.
مستند «سایه برادرم» ساخته علیرضا باغشنی تلاشی است برای پرده برداری از شخصیت یکی از قهرمانانی که در جنگ 12 روزه از دست دادیم. و شاید درست تر باشد که بگویم با کنار رفتن انواع محدودیت ها و حجاب ها، به دست آوردیم. مستندی که خیلی زود و در عرض یکسال ما را به تماشای تابلوی زیبای زندگی حاج محمد کاظمی به روایت برادرش می برد.

این فیلم قرار نیست از عملیات های مخوف و برنامه ریزی های مخفیانه فرمانده اطلاعات سپاه به ما چیزی بگوید. بلکه می خواهیم او را در قامت یکی مثل خودمان ببینیم و ارزیابی کنیم. تازه آن وقت متوجه می شویم که ما باز هم از او خیلی عقبیم. همین روایت صمیمی و خودمانی می طلبد تا مستندساز دوربینش را بردارد و وارد خانه و خانواده شهید شود.
ما ابتدا با برادر شهید راهی «افین» روستای پدری حاج محمد می شویم. همین جاست که برخی از ناب ترین و بی ریا ترین قاب ها از یک مادر شهید را می بینیم. مادر شهیدی که علی رغم کهولت سن همچنان در باغ های زرشک مشغول کار است و وقتی یاد روزهایی می افتد که حاج محمد ولو یک روزه به آنها کمک می کرده، آهی از ته دل می کشد. همین جا سوالی در ذهنت شکل می گیرد که آیا مادر می دانست و می داند که پسرش چه جایگاهی داشته است؟

اما این پایان صحنه های بی واسطه و بی حجاب دلتنگی مادر برای فرزندش نیست. حالا ما قرار است با مادر و برادر شهید همراه شویم و در تهران به محل زندگی، کار و شهادت او سر بزنیم و در هر کدام شگفتی تازه ای ببینیم از سلوک خاکی و خالص او. نقطه قوت سکانس های آغازین مستند ادامه پیدا می کند و مادر تهران هم روایت های دست اولی از نزدیکان شهید می شنویم. نزدیکانی که شاید بعدها جمع کردن آنها درون یک قاب سخت و بلکه ناشدنی باشد. کما اینکه در زمان پخش مستند، یکی از راویان(سردار شهید خادمی) در طول جنگ رمضان به حاج محمد پیوسته بود. با این حال شاید همین تلاش برای نشان دادن زوایای مختلف زیست شهید، داستان مستند را دچار سکته می کند و ما به شکل گسسته ای تصمیم برادر برای دیدن خانه، ماشین و بعد محل کار و نهایتا محل شهادت را شاهدیم.
با این وجود هیچ حس نمی کنیم که مستندساز به زور می خواسته به ما بفهماند که او آدم ویژه ای بوده است. چون ما صفات او را فقط در تعریف این و آن نمی شنویم. ما از او عکسی می بینیم در حال «چک زنی»؛ ما از او فیلمی می بینیم در حال آماده کردن باغچه خانه اش؛ در حالی که می دانیم او فرمانده یکی از مهم ترین نهادهای امنیتی کشور بود. پس چگونه سر تعظیم در مقابل بزرگی شخصیتش پایین نیاوریم؟ استفاده به جا از آرشیو خانوادگی و شخصی شهید به مثابه تیرهای خلاصی است که آغوش بسته ذهن هر مخاطب بدبینی را باز می کند و نمی تواند مجذوب روح بلند اما افتاده او نشود.