باید تعارض را به رسمیت بشناسیم

در این جلسه که با موضوع «نقش نهادهای سیاستگذار فرهنگی در تحولات اجتماعی معاصر ایران» برگزار شد، «محمد حسین زاده» مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، «محمدجواد استادی» از فعالان فرهنگی و اجتماعی و «محمدمهدی خالقی» تهیه کننده و مستندساز به بیان نظرات خود پرداختند.  

نباید تحولات اجتماعی را آسیب بدانیم

محمدجواد استادی در بخش آغازین این جلسه به بیان برخی نکات کلی و ضروری در پرداختن به اینگونه مباحث و ناظر به تحولات اخیر فرهنگی در کشور پرداخت و گفت: در ابتدا باید در عرصه کنش کارگزاران و حاکمیت بپذیریم که هر جامعه با دگرگونی و تحول روبرو است و تا زمانی که تحول را به رسمیت نشناسیم، در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری با مشکل مواجه می شویم. لذا نباید تحولات اجتمعی را ضرورتا آسیب بدانیم. وی افزود: از سوی دیگر این نکته را نیز باید بپذیریم که کنش های عمومی جامعه غالبا با بنیادهای فرهنگی صورت می‌گیرد نیازمند مطالعات گسترده فرهنگی هستند و از آنجا که غالبا در عرصه کارگزاران و سیاست‌گذاران، برای مطالعات فرهنگی چندان اهمیتی قائل نمی‌شوند، غالبا در بررسی‌های خود دچار چالش می‌شویم. ضمن این که بر این نکته نیز باید تاکید کرد که تحولات فرهنگی به دلیل متغیرهای گسترده فرهنگ، به سختی قابل پیش بینی است.
استادی در ادامه به بیان برداشت‌های مختلف از مفهوم «تعارض» پرداخت و خاطرنشان کرد: تعارض لزوما امری منفی و ناپسند نیست. اتفاقا وجود تعارض در جامعه موجب رشد و پیشرفت می‌شود و جامعه پویا، جامعه‌ای است که در آن تعارض وجود دارد.
وی افزود: تعارض در فرآیندها، امری است که نتیجه ای مثبت به دنبال دارد و در نهایت می‌تواند منجر به هم‌افزایی شود. آنچه که اهمیت دارد، مدیریت تعارضات اجتماعی است.
استادی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت قبول یک گفتمان مرکزی در جامعه خاطرنشان کرد: هر حاکمیت باید گفتمانی مرکزی را شکل دهد که غالب افراد جامعه به آن پایبند باشد و این گفتمان مرکزی باید در سیاست‌های عمومی لحاظ شود.
وی در ادامه با اشاره به این که سیاست‌گذاری عمومی جامعه در ایران به دو شکل رسمی و غیررسمی شکل می گیرد، افزود: جریان‌های غیررسمی که از آن به هنرمندان تعبیر می‌شود، در سیاست‌گذاری های جامعه نقش دارند و نباید نادیده گرفته شوند.
استادی تاکید کرد: یکی دیگر از آسیب‌هایی که با آن مواجه بوده‌ایم نیز این بوده که نهادهای سیاست‌گذار فرهنگی به جای آن که در متن و بنیاد کار باشند، به حاشیه رانده شده‌اند. ضمن این که برخی از سیاست‌های تدوین شده نیز نتوانسته است از جنبه‌های اقناعی برخوردار باشد.
وی در جمعبندی سخنان خود گفت: باید تعارض را به رسمیت بشناسیم. چرا که تعارض جامعه را پویا می‌کند. البته در این میان نیازمند مدیریت تعارض هستیم و نیز نیازمند گفتمان مرکزی در جامعه هستیم که مورد اجماع جامعه قرار بگیرد و اتفاقا بر اساس مطالعات موجود، دین می‌تواند نقش مهمی در شکل‌گیری این گفتمان مرکزی، حتی در میان افرادی باشد که شاید در ظاهر به این گفتمان پایبند نباشند.  

در سیاست‌گذاری فرهنگی دچار آشفتگی هستیم

در ادامه جلسه، محمد حسین زاده مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی نیز در ارزیابی از وضعیت موجود در جامعه گفت: در سیاست‌گذاری فرهنگی دچار آشفتگی هستیم. ضمن آن که در بزنگاه‌های مهم، دستگاه‌ها نیز بعضا عملکرد متعارض دارند.
وی افزود: با اتخاذ تشخیص درست در سیاست‌گذاری، اجماع در سیاست‌گذاری و اجرای صحیح این سیاست‌های تدوین شده، می‌توان به نتیجه مطلوب رسید. ضمن این که نباید از این موضوع نیز غافل شد که این سیاست‌گذاری باید مبتنی بر واقعیت باشد.
حسین زاده تاکید کرد: مسئله جدی دیگر، این است که سیاست‌ها می‌بایست مبتنی بر نیازهای جامعه، تشخیص درست و آینده‌نگری تدوین شود. ضمن این که نقش عناصر تاثیرگذار از جمله هنرمندان می‌بایست در این موضوع مشخص شود.
وی تاکید کرد: در حال حاضر با فضاهای احساسی و بدون منطق روبرو هستیم و به جای مباحث مبنایی، به مصادیق ورود پیدا کرده‌ایم. برای برون رفت از این وضعیت باید فضای گفتگو را فراهم کنیم.  

نقش مهم رسانه ها در جهت‌دهی به تولیدات هنری

در ادامه، محمدمهدی خالقی نیز با اشاره به این که عدم موفقیت در مسیر بیش از ۴۰ ساله انقلاب را نمی‌پذیریم، خاطرنشان کرد: در طول این مسیر، بخش‌هایی از مسیر را درست رفته‌ایم و در بخش‌هایی نیز مسیر را اشتباه رفته‌ایم که البته این موضوع قابل اصلاح است. وی در ادامه با اشاره به بخش‌هایی از کتاب «امت و امامت» مرحوم دکتر شریعتی افزود: سیاست‌گذاری فرهنگی در جامعه نباید صرفا مبتنی بر خواست جامعه باشد. این سیاست‌گذاری باید مبتنی بر این باشد که جامعه ما قرار است چگونه جامعه ای باشد.
خالقی در بخش دیگری از سخنان خود با گلایه از این که پس از گذشت سال‌ها، به دلیل عدم شفافیت‌ها، نمی‌توانیم شناخت صحیحی از نهادهای فرهنگی و ماموریت‌های آن‌ها داشته باشیم افزود: از سوی دیگر، این مشکل وجود دارد که حتی در برخی از دستگاهها نیز سیاست‌های دوگانه دنبال می‌شود که هیچگونه هماهنگی ندارند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کرد: صرف سیاست‌گذاری کفایت نمی‌کند و این سیاست‌گذاری در کنار یک نظام ارزش گذاری است که معنی پیدا می‌کند. ضمن این که مهمترین پیشروان این نظام ارزش‌گذاری نیز رسانه‌ها هستند و اگر رسانه بتواند به درستی این ماموریت را انجام دهد، در بحث تولیدات هنری نیز تغییرات اساسی ایجاد خواهد شد.