هوای تازه برای سرود مشهد

در سال های اخیر مانند گذشته شاهد اجرای سرودهای جریان ساز که مردم با آن ارتباط برقرار کنند، نبوده ایم. به نظر شما این اتفاق از کجا نشئت می گیرد؟
علت اینکه مردم از اجراهای سرود فاصله گرفته اند، پلی بک و تکراری بودن آن هاست. الان مربی به اعضای گروهش یک لوله پلیکا که بر روی سرش ابر گذاشته اند، می دهد و آن ها هم قطعه ای را لب می زنند؛ اتفاقی که هیچ احساسی را به مخاطب منتقل نمی کند. درواقع وقتی مخاطب اجرای سرودی را ببیند و متوجه شود فرد دیگری قبلا سرود را اجرا کرده است، اصلا با قطعه ارتباط برقرار نمی کند، پس جلوی این اجراهای پاتوقی و پلی بکی باید گرفته شود. جنس ملودی، موضوع دیگری است که باید برای ارتباط برقرار کردن بیشتر مردم با سرودها، مدنظر قرار گیرد. متاسفانه اغلب سرودهایی که الان اجرا می شود، سبکشان پاپ است؛ یعنی حالت حماسی آن ها گرفته شده است. ازسوی دیگر در میکس و مسترینگ سرودها جنس صدای خواننده تغییر می کند؛ یعنی شنونده اثری اورجینال گوش نمی دهد، از این رو احساس می کند خواننده خودش نیست، پس از کنار سرود به راحتی رد می شود و حتی رغبت نمی کند به آن گروه نگاه کند. درحالی که اگر یک سرود به صورت زنده، ساده و بی آلایش و مردمی خوانده شود، همه را با خود همراه خواهد کرد و در یادها خواهد ماند؛ مانند سرودهای زمان پیروزی انقلاب اسلامی که ارکسترال هم اجرا نمی شدند ولی چون زنده ضبط می شدند و جنس صدا نیز تغییر نمی کرد، در دل مردم می نشستند.

به نبود روحیه حماسی در سرودها اشاره کردید، این روحیه در ملودی های امروزی وجود ندارد یا در شعرها؟
در هر دو. فضای حماسی هم باید در شعر و هم در ملودی باشد. اما متاسفانه این روزها، ردپای شعرها و ملودی های تجاری در سرودها دیده می شود. از طرف دیگر ما فکر می کنیم اگر در سرودهایمان از طبل، سنج و سازهای بادی و... استفاده کنیم و خواننده ها بیشتر فریاد بزنند یا سرود به صورت مارش نظامی نواخته شود، اجرایمان حماسی تر خواهد بود، درحالی که خیلی مواقع می بینیم سرودها و ملودی هایی که آن چنان موسیقی کوبنده ای ندارند ولی شعرشان دارای حماسه و شور است، انقلابی در ما ایجاد می کنند.

به نظر شما، سرود چقدر می تواند در ترویج روحیه حماسی میان مردم تأثیرگذار باشد؟
سرود می تواند در زمانی خیلی کوتاه، پیام های مختلف را منتقل کند و بسیار تأثیرگذار باشد؛ البته به شرط آنکه المان های لازم برای برقراری ارتباط با مخاطب را داشته باشد که همان شعر ساده و بی آلایش، ملودی دلی و اجرای زنده و اورجینال است.

ما در سال های اولیه پیروزی انقلاب اسلامی، سرودهایی مانند «یار دبستانی من»، «بهمن خونین جاویدان»، «خمینی ای امام» یا «آمریکا آمریکا مرگ به نیرنگ تو» داشتیم که بسیار جریان ساز بودند. چگونه می توان دوباره سرودهایی این چنین تولید کرد؟
این سرودها جریان ساز شدند چون شعر محکمی داشتند. همچنین آهنگ سازهای آن ها ملودی سازهای قوی بودند که ساخت قطعات مختلفی را در کارنامه داشتند. اما امروز افرادی که هیچ تجربه ای در ساخت سرود ندارند و دوره های آکادمیک آهنگ سازی را نگذرانده اند، شروع به ملودی نویسی کرده اند. آن ها درگیر ابزار و ادوات الکترونیک شدند و سعی می کنند ایرادهای ملودی های سرود را با این ابزارها بپوشانند. مربی ای که توانمند نشده باشد، هم حرف این آهنگ سازان را سریع قبول می کند و درگیر ملودی هایی می شود که مردم با آن ارتباط برقرار نمی کنند. به نظر من ملودی نویسی باید از دیگر بخش های سرود جدا شود و گروهی پای کار بیایند که بتوانند آهنگ قوی بنویسند. متاسفانه ما می بینیم امروز یک نفر آهنگ می سازد، شعر هم می گوید، تنظیم و ضبط نیز می کند. نتیجه می شود تولید اثری که بار علمی سرشاری ندارد.

البته در ماه های گذشته سرودی به نام «سلام فرمانده» انتشار یافت که خیلی سریع فراگیر شد و شاید بتوان آن را تنها سرودی دانست که در سال های اخیر توجه مردم را به خود جلب کرده است. به نظر شما این سرود چه ویژگی هایی داشت که توانست با مخاطب ارتباط برقرار کند؟
به نظر من سرود سلام فرمانده به دو دلیل میان مردم جا باز کرد؛ یکی رسانه ای شدنش بود و دیگری سادگی اش که ارتباط خوبی با مخاطب برقرار می کرد. اگر بحث های فنی و تکنیکی را کنار بگذاریم، ملودی «سلام فرمانده» ساده، زیبا و قابل درک برای مخاطب است. همچنین در این اثر، کلام بر روی موسیقی سوار است و بچه ها می توانند شعرش را درک کنند، از این رو ناخواسته بیشتر به سراغش می روند.

بعد از مدت ها بی توجهی به سرود، سال گذشته جشنواره سرودی در سطح استان برگزار شد که گروه های بسیاری را با خود همراه کرد. فکر می کنید برگزاری این جشنواره چقدر می تواند بر بهتر شدن اجراهای سرود تأثیرگذار باشد؟
داستان جشنواره های سرود به طور جدی از سال1364 شروع شد و نزدیک به یک ونیم دهه نیز خیلی خوب پیش رفت. اما به نظر من ازجایی که دستگاه های دولتی وارد بحث جشنواره ها و اجراهای پاتوقی شدند، سرود افت کرد و مسیر بسیار خطرناکی را پیش گرفت. درواقع در جشنواره ها بیشتر فضای رقابتی حاکم شد و دانش آموز فقط برای اول شدن می آمد. اما در جشنواره فجری که ما برگزار کردیم، قبل از اینکه گروه ها وارد جشنواره شوند، برای آن ها کارگاه های توانمندسازی برگزار می شد تا اشکالاتشان را متوجه شوند و رفع کنند. الان هم با همه مربیان دارای رتبه و بدون رتبه در ارتباط هستیم و کارهایشان را بررسی می کنیم تا سرود مانند گذشته مسیر درست خودش را پیدا کند. همچنین بنا داریم در جشنواره سرود فجر سال آینده، سراغ گروه هایی برویم که به سمت آثار تولیدی و جدیدی رفته باشند، از این رو هیچ اثر تکراری را در جشنواره راه نخواهیم داد تا مربیان به سراغ تولید آثار جدید بروند.

باتوجه به اقداماتی که در مشهد برای احیای سرود درحال انجام است، آینده این هنر را در شهرمان چطور می بینید؟
فضای سرود بی شک در سال آینده عوض خواهد شد. ما در حوزه هنری خراسان رضوی باشگاه سرود سیمرغ را با هدف آموزش و پرورش و ارتقای سطح کیفی و فنی مربیان راه اندازی کرده ایم که قصد داریم سازمان های مختلف را در شورای سیاست گذاری آن دخیل کنیم تا زمانی که می خواهند کاری سفارش دهند، در مسیر درستش حرکت کنند. از طرف دیگر در باشگاه سیمرغ، سرودهایی تولید می کنیم که با ذائقه مردم همخوانی داشته باشد و مربیانی را پرورش می دهیم که به هیچ عنوان به دنبال قطعات تکراری و پلی بک و سرودهایی که مردم با آن ارتباط برقرار نمی کنند، نروند. همچنین با آغاز به کار باشگاه سرود سیمرغ، تلاش خواهیم کرد با صداوسیما برای اجرای گروه های سرود تعامل کنیم و همچنین به مناسبت های مختلف، برنامه اجرای میدانی داشته باشیم. اگر به لحاظ بودجه ای نیز مشکلی به وجود نیاید، سکوی ثابتی با سیستم صوتی خوب دراختیار گروه ها می گذاریم. پیشنهاد داده ایم اولین سکوی حرفه ای سرود هم جلوی خود حوزه هنری باشد. درمجموع من سال آینده را سال خوبی برای سرود می بینم که از محرم امسال با انتشار سرودهای مناسبتی این ماه آغاز می شود.