«کلاغ‌ها در عکس‌های رنگی هم سیاه می‌افتند»

به گزارش واحد خبر روابط عمومی حوزه هنری خراسان رضوی، هشتادویکمین جلسه نقد و پژوهش شعر حوزه هنری خراسان رضوی به بررسی کتاب مجموعه شعر  «کلاغ‌ها در عکس‌های رنگی هم سیاه می‌افتند» اثر علی‌اصغر داوری ترشیزی اختصاص داشت.

 

تسلط کامل شاعر بر دستور زبان

  مجتبی عباسی هاشم‌آبادی، منتقد نخست جلسه با اشاره به عناصر چهارگانۀ شعر یعنی زبان، تصویر، عاطفه و اندیشه، تصریح کرد:  در ارتباط با زبان شعر،در برخی ابیات با با دوگانگی زبان مواجهیم یعنی گاهی زبان شعر، فاخر و گاه امروزی‌تر می‌شود اما در مجموع شاعر در حوزۀ زبان موفق است و تسلط کاملی بر دستور زبان دارد.

وی ادامه داد: یکی از تکنیک‌هایی که در این کتاب دیده می‌شود نوعی اسلوب معادله و مورد دیگر بازآفرینی اسطوره است اما مضامین و واژه‌های تکراری بسیاری نیز در این کتاب به چشم می‌خورد.

عباسی با بیان اینکه در برخی از اشعار این اثر نوعی فضای ناامیدی حاکم است، افزود:  طرح و موضوع برخی از اشعار این کتاب قابل گسترش به یک داستان است و چند شعر کوتاه در این مجموعه دیدم که انصافاً از بهترین اشعار کوتاهی است که تا حالا خوانده‌ام و مانند این اثر:
 حال پلی را دارم
که سربازان دشمن را از خود عبور داده باشد

از سیاهی تا سپیدی

در ادامه، حمیدرضا نادری شاعر و منتقد ادبی در توصیف مجموعه شعر «کلاغ‌ها در عکس‌های رنگی هم سیاه می‌افتند» گفت: من مجموعه را در دیدگاه کلی به این صورت دیدم که با رنگ سیاه شروع می‌شود و با رنگ سفید پایان می‌پذیرد. برایم جالب بود که شاعر از سیاهی و غم شروع کرده و در میانۀ کار پانزده شعر مربوط به جنگ هست که در کتاب دیده می‌شود. به نظر می‌رسد که جناب داوری از این قضیه منظوری داشته‌اند. اول رنگ سیاه خودنمایی می‌کند، بعد رنگ قرمز که نماد جنگ است و بعد با رنگ سفید، مجموعه تمام می‌شود.

وی افزود: تشبیه، استعاره، مجاز، تلمیح و ایهام پرکاربردترین صنایع ادبی در این کتاب هستند و موضوعات گوناگون و متنوعی در اشعار این اثر مطرح شده است.

کشف‌ها و مضمون‌یابی‌های خلاقانه  شاعر

محمدکاظم کاظمی منتقد سوم، عضو گروه علمی برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و سومین منتقد این نشست با بیان اینکه کشف‌ها و مضمون‌یابی‌های شاعر در تمامی اشعارش دیده می‌شود، تصریح کرد:  اخیرا عیار کشف و خلاقیت در شعرهای سپید و به خصوص کوتاه آثار بسیاری از شاعران، اندک است در مجموعه شعرهای کوتاه بعضی شاعرانی که اخیرا نقد کردم، به اندازۀ این اثر کشف و خلاقیت ندیدم.

وی خاطرنشان کرد: اما آیا کشف یک نکته یا تصویر برای ساختن یک شعر کافی است؟ به نظرم یک شعر کامل بر اثر پروردن یک کشف و قرار دادن آن در یک بستر عاطفی ایجاد می‌شود. کشف‌های شاعر به دو چیز نیاز داشت که کامل‌تر شود. یکی این که با هنرمندی‌های زبانی و موسیقیایی همراه شود و به صورت بیان سادۀ یک گزاره باقی نماند. دیگر این که گاهی این جرقه‌های تصویری که در این کشف‌ها دیده می‌شود بهتر بود که در یک شعر بلندتر تعبیه شود. این کشف‌ها شبیه چاشنی‌های انفجاری هستند، ولی چاشنی انفجاری در یک بمب باید به کار رود و تنها با به کارگیری چاشنی نمی‌شود کاری کرد.

کاظمی ادامه داد:بنابراین هرچند معتقدم که شعرهای کوتاه سخنی را که شاعر قصد داشته است بگوید بیان کرده‌اند  اما فکر می‌کنم که می‌شد کامل‌تر شوند و به صورت یک شعر بلندتر که در آن، این کشف‌ها پرورده شوند و کارآیی بیشتری از وضعیت حاضر بیابند، بیان شوند.

 

عضو گروه علمی برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان اینکه به نظر می‌رسد که شاعر این اثر به بیان سادۀ بعضی از این کشف‌ها اکتفا کرده، است گفتدر این موراد شاعر، شعرها را به صورت شعرهای کاملی که توأم با دیگر عناصر و به خصوص عناصر حسی و معنوی باشد، ارائه نکرده اس تولی در مواردی که این کار را کرده است شعرهای بسیار زیبایی سروده است.

وی افزود: کیفیت صوری کتاب از نظر کتاب‌آرایی خوب است. ولی به نظرم نام کتاب خیلی بلند است و این نام‌های بلند کاربرد آن‌ها را در مقامات گوناگون دشوار می‌کند.

 

ارتباط شاعر با جدیدترین جریان‌های شعری

یوسف بینا چهارمین و آخرین منتقد حاضر در این نشست درباره شعر «کلاغ‌ها در عکس‌های رنگی هم سیاه می‌افتند» گفت: من جا خوردم که آقای داوری مجموعۀ‌ شعر سپید منتشر کرده‌اند. در طول قرائت این شعرها به دو چیز فکر می‌کردم. یکی این که سعی می‌کردم این‌ها را با غزل‌های آقای داوری مقایسه کنم. این که این شاعر چقدر آن شاعر است. نکتۀ دیگر این که این کتاب را مقایسه کنم با آثار شاعران سپیدسرای مشهد و جای‌های دیگر. بعضی شاعرانی که با سرودن چند شعر پایین‌تر از این شعرها، داعیه‌های بسیاری دارند.

وی افزود: شاعر غزل‌سرا اگر الفبا و فوت و فن غزل‌سرایی را یاد بگیرد به راحتی می‌تواند غزل قابل توجهی بگوید اما در بسیاری از غزل‌هایی که منتشر می‌شود دایرۀ واژگان و خلاقیت‌ها بسیار محدود است. شاعران حاضر نیستند که کمترین جسارت را داشته باشند ولی غزل‌های آقای داوری مشابه این غزلها نیست. اثر او با جدیدترین جریا‌ن‌های شعری ارتباط داشت و شعرش یک غزل نو و جدید بود.

بینا تصریح کرد: شعرهای سپید این شاعر نیز به همین صورت بوده و با غزل‌های وی شباهت دارد. این ویژگی بسیار خوبی است برای شاعری که در قلۀ میانسالی ایستاده و کارنامۀ خوبی دارد و نشان از شناسنامۀ شعری و هنری شعر شاعر دارد.  درواقع من اول نگران بودم که نکند شعرهای سپید ایشان در مقایسه با شعرهای کلاسیک ضعیف باشد مثل بعضی دیگر از غزلسرایان معروف که شعر سپیدشان فاصلۀ بسیاری با کلاسیک‌ها دارد. ولی این‌طور نبود و شعر سپید آقای داوری توقع را برآورده می‌کند.

این منتقد ادبی با بیان اینکه اما بعضی شعرهای این کتاب به نظر شعر کامل نشده‌اند، تصریح کرد: این شعرها به نوعی حالت «پیش‌شعر» دارند. تصاویر بسیار زیبایی بیان می‌کنند اما یک کمبود را حس می‌کنیم. اما درمورد شعرهای بلند ایشان، برخی اشعار در این اثر وجود دارد که در آن‌ها سطرها با نحو آگاهانه‌ای چیده شده‌اند درواقع هرچند هنجارگریزی و ساختارشکنی چندانی نداشت اما موسیقی ملایمی ایجاد کرده و سطرهای خوش‌آهنگی بودند.

 

در پایان لیلا ریاضی از شاعران حاضر در میان مخاطبان این جلسه طرح جلد کتاب را مرتبط با محتوای اثر دانست و پرهیز از پُرگویی و بیان حرف شاعر در شعری کوتاه را از دیگر نکات مثبت اثر دانست.