«سلام فرمانده» ؛ عامل انگیزش اجتماعی

لزوم جایگزینی هم فکری با تصمیم گیری
مجید عسگری، رئیس حوزه هنری در این نشست گفت: مدیران ما در فضای فرهنگی هنری بیشتر از اینکه گفت و گو هایی را برای مفاهمه فرهنگی بین اهالی فرهنگ و هنر تنظیم کنند، تمایل دارند تا زود به تصمیم برسند. این موضوع در سیاست گذاری فرهنگی ما یک اشکال و نکته بزرگ است، یعنی مدیران و اهالی تصمیم گیر بیشتر از آنکه با جامعه هنری و نخبگانی صحبت کنند تا یک فضای هم فکری شکل بگیرد، به دنبال تصمیم گیری هستند. جلسات هم اندیشی هنر حماسی قرار است تا به این نگاه دامن بزند و در آن هم فکری صورت بگیرد نه قضاوت.
او افزود: ما باید برای فضای فرهنگی هنری خود به مدل هایی از ارزیابی برسیم که یکی از این مدل ها مسئله هنر حماسی است، اما نه به معنای یک مکتب هنری که روایت حماسی انجام می دهد.
عسگری، با بیان اینکه هنر حماسی می تواند پیشران هنر و فرهنگ جامعه باشد تصریح کرد: پیشران یعنی یک محور یا یک جزء از فضای کلی فرهنگ و هنر امروز کشور که تأمین یا دست کاری کردن آن می تواند فضای کلی فرهنگ، هنر و به تبع آن جامعه را دستخوش تغییرات جدی کند.
او با اشاره به اینکه هنر حماسی که امروز می خواهیم درباره آن گفت وگو کنیم بیشتر بر اساس تجربه زیستی، بر محور شاهنامه فردوسی و هنر انقلاب اسلامی است، اظهار کرد: در دوره ای که فردوسی قصد داشت تا یک روایت ایرانی و اسلامی از جامعه خود ارائه دهد، اثری به نام شاهنامه را سرود. اکنون که آن را بررسی می کنیم می بینیم مبتنی بر ظرفیت های هنری ایران اسلام و یک تمدن و تخیل ایرانی، اسلامی، انگیزشی، مبتنی بر حکمت معنوی و دینی است.رئیس حوزه هنری یادآور شد: اگر بخواهیم در دوران انقلاب اسلامی فضای سرود و شعار را به معنای هنر بررسی کنیم، می بینیم که یک شاخص اصلی وجود دارد آن هم ایجاد انگیزش و تهییج اجتماعی مبتنی بر آموزه های دینی، ظرفیت های ایران و اسلام و از همه مهم تر یک آینده قابل تصور برای جامعه ایرانی اســت. هنــر چهار شاخصه دارد که شامل؛ ترسیم آینده مطلوب، تکیه بر شاخصه های عقلانیت، عدالت، معنویت و حکمت معنوی، شناخت از ظرفیت ها و نیازهای موجود و نگاه هویتی و هویت ساز برای بالا بردن اعتماد به نفس هویتی ما ست.او دو عنصر زیبایی شناسی و مضمون را لازمه بررسی یک اثر هنری دانست و افزود: یکی از اشتباهات در حوزه تولید موسیقی کشور، نادیده گرفتن مسئله روایت و قصه است و هر جا کارهایی تولید کردیم که به لحاظ روایی قوی بوده کار خوبی شناخته شده است. روایتی که در سرود وجود دارد با روایت موجود در سینما و تئاتر متفاوت است.
عسگری، انگیزش و تهییج اجتماعی را اتفاقات رخ داده در سرود «سلام فرمانده» بیان کرد و گفت: در این اثر رسانه و شعر و سرود در کنار یکدیگر قرار گرفتند، در نمونه های قبلی مانند دهه هشتادی ها که زیاد موفق نبود رسانه پای کار بود، از سوی دیگر نمونه های بسیار خوبی داشتیم که بسیار تأثیرگذار بود اما رسانه پای کار نیامد.او با ابراز اینکه اگر یک نگاه کارکردی به سرود «سلام فرمانده» داشته باشیم می بینیم که یک اتفاق اجتماعی را رقم زد ، بیان کرد: این اثر در جامعه ای که صبح تا شب گفته می شد سرود های غربی در دبستان های ما ورود کرده و دهه نودی ها درگیر آن شده اند، کاری ارائه کرد که یک نیاز واقعی بود و یک ظرفیت واقعی را به رخ مخاطب کشید. نکته دیگر که می توان به آن از منظر شاخص نگاه کرد بحث هویتی و هویت سازی است که این سرود می توانست در آن مقداری غنی تر باشد، این سرود با آوردن شخصیت هایی مثل میرزا کوچک خان و سردار سلیمانی توانست تا حدودی مسئله هویتی این نسل را نیز فعال کند.
رئیس حوزه هنری تأکید کرد: تیمی که این کار را تولید کرده به دلیل اینکه از فضای هیئتی و مداحی آمده توجه زیادی به فضای ملی و ایرانی نداشته اما تا حدودی توانسته با آوردن چند شخصیت، نسبتا خوب باشد . در این اثر جز ارتباط معنایی با امام زمان (عج) چیز خاصی درباره آرمان ها و آینده ما اتفاق نیفتاده است. نکته بعدی که می توان به عنوان یک نقطه ضعف به آن نگاه کرد جنس ارتباط آن با فضای مهدویت و معارف حسی است، یعنی به سمت یک اتفاق معرفتی نرفته، در حد عهد و پیمان بوده و محتوای جدیدی از منظر معارف مهدوی در آن نیامده است.
او تشریح کرد: سرود «سلام فرمانده» در تراز سرود هایی است که برای نسلی که در حال حرکت به سمت نابودی قرار داشت قابل ارائه است. تا حدودی توانسته از شاخصه های هنر حماسی تبعیت کند. همچنین به دلیل اینکه عناصر زیبایی شناسی و فرم توانسته قصه و روایت خوبی را ارائه دهد نقطه قوت آن به شمار می رود.
عسگری یک اشکال بسیار جدی در این کار را مصرع «سلام از این نسل غیور جا مانده» دانست و بیان کرد: دهه نودی ها جا نمانده اند و می شد به جای این کلمه عبارتی به کار برد که مفهوم بهتری داشته باشد، این کلمه حس آن را می دهد که ما در جایی خطایی کرده ایم که اصلا خوب نیست.

سرودی شکل گرفته بر بستر اجتماعی
محمدرضا قائمی نیک، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی نیز در این نشست گفت: نقد به معنای تعیین حدود است، تا یک مسئله برای همه قابل فهم باشد که به محدودیت های زندگی انسانی باز می گردد. در قلمرو هنر، تعیین حدود کردن برای آن دسته از هنر هایی که ویژگی تجسمی کمتری دارند سخت تر است، اما ما به واسطه چهارچوب هایی که برای امور در نظر می گیریم به یک شاخص می رسیم.
او با بیان اینکه سرود« سلام فرمانده» کاری است که بر یک بستر اجتماعی شکل گرفته است، بیان کرد: تناسب بین فرم و محتوای آن به دلیل نسبت خاصی است که با جمهوری اسلامی دارد، اگر این سرود را در سال ۵۰ می خواندیم مانند امروز جواب گو نبود همچنین اگر سرودهای آن دهه را امروز می خواندیم نیز آنچنان جواب گو نبود.
قائمی نیک تصریح کرد: اگر بخواهیم یک پدیده را تقویت کرده و از آن حمایت کنیم اولین راه آن نقد است، این سرود مختص شبکه پویا نیست و برای همه است، ما در این اثر علاوه بر ایجاد چهارچوب هنری باید حدود اجتماعی، تاریخی، رسانه ای و حتی سیاسی آن را نیز مشخص کنیم، در این سرود گویا به این مقوله توجهی نداریم و مهم ترین مشکلی که در این باره پیش می آید نابودی آن است و دیگر نمی توانیم اثری مانند «سلام فرمانده» را با این محتوا و ضرب آهنگ در سال های بعد تولید کنیم.او با اشاره به اینکه اگر نسبت هنر حماسی سنتی ما با دوره معاصر و جامعه ما مشخص نشود به ابتذال کشیده می شود و این اتفاق برای اشعار حافظ رخ داده است، مطرح کرد: در مورد شعر «سلام فرمانده» باید فهمید این سرود علاوه بر شورانگیزی و عناصر حماسی که می تواند داشته باشد، حدود کارش کجاست. وقتی می گوییم این کار ظرفیت های اجتماعی را فعال کرده باید ببینیم این ظرفیت های اجتماعی چقدر واقعی است و تا چه اندازه ضریب رسانه ای دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: باید بین محتوای این شعر و نحوه روایتی که دارد با بسترهایی که به وسیله آن عملی اجتماعی و تاریخی انجام می دهد و پیشران است تناسب وجود داشته باشد . تعیین حدود اجتماعی و تاریخی این سرود به دلیل حفظ آن و جایگاه جمهوری اسلامی است.او ویژگی های این سرود را لحن حماسی، ولایت، عهد بستن، انتظار و توجه به فطرت در سنین پایین و همه عناصر جامعه فرهنگی بر شمرد و تأکید کرد: کلمه «سلام» در تمام زیارت نامه های ما وجود دارد و پرکاربردترین مفهوم اجتماعی ماست، که علت موفقیت این اثر زنده کردن این مفاهیم است.
قائمی نیک در پایان گفت: ما به لحاظ سطح ادبی و زبانی در یکی از بدترین دوره های تاریخ ایران قرار داریم و در دوره جدید یک ضرب المثل فاخر برای صد سال آینده خود تولید نکرده ایم اما در دوران صفویه و قاجار ضرب المثل هایی تولید شده که عمر دویست ساله دارند.