آنجا که رنگ و نور و تماشا بریل شد

تجسم و تصور قوی به علاوه نگاه حرفه ای به کلمه
«شعر موسی عصمتی قوی است و سروده های این کتاب از جهات زیادی قابل اعتنا و احترام هستند.» این، لب کلام علیرضا سپاهی لایین، اولین منتقدی بود که پشت تریبون قرار گرفت. او سپس از این گفت که عصمتی ضمن اینکه مدیون استعداد ذاتی اش در ادبیات است، مدیون چند اتفاق دیگر نیز هست که یکی از آن ها اتفاق ناگواری است که برایش رخ داده است. این شاعر نابینای اهل سرخس در سنی میانه کودکی و نوجوانی، بینایی ظاهری اش را از دست می دهد و لایین می گوید ناگزیر می شود تا به شنیده هایش بیشتر اکتفا کند و در ادامه با رادیو خو بگیرد: «من چون خودم بچه روستا هستم و با گوش کردن به رادیو بزرگ شدم، به خوبی می توانم بفهمم که رادیو چه تأثیری روی او گذاشته است. رادیو بسیار به رشد ذهنی آدم کمک می کند و عصمتی نیز به خوبی از رادیو استفاده کرده است و همین، باعث شده تجسم و تصورش تقویت شود.»
او در ادامه صحبت هایش همراهی همیشگی همسر موسی عصمتی را ستود و از این گفت که قطعا حضور او به عنوان همدم و مونسی خوب که آدم را تشویق می کند، عامل دیگری است که عصمتی از آن تأثیر گرفته است. میزبان جلسه، یعنی محمدکاظم کاظمی، فرد دیگری بود که علیرضا سپاهی لایین از او نام برد و گفت به شدت به رشد حرفه ای او کمک کرده است. شاعری که به قول خودش: «ما همه مدیون او هستیم.»
غزل، چهارپاره و رباعی، سه قالبی است که در بریل های ناگزیر وجود دارد و این منتقد در بخشی دیگر از صحبت هایش به این نکته اشاره کرد که: «عصمتی نشان داده در همه قالب ها آدم توانمندی است و شاید دلیل عمده این موفقیت را باید در نگاه حرفه ای و کاملا معاصر او به کلمه بدانیم. او به خوبی می تواند از کلمات کار بکشد.»
سپاهی لایین صحبت هایش را چنین به پایان برد: «بسیاری هستند که از محدودیتشان استفاده عاطفی می کنند و از این طریق، گله گزاری می کنند. عصمتی اما این کار را نکرده است. او یک شاعر استاندارد است که شاید اگر در تهران بود با توجه مواجه می شد، اما متأسفانه خراسانی ها اندازه تهرانی ها دیده نمی شوند.»

ردیف های غیرمتداول و کم استفاده شده
مهدی آخرتی، دیگر شاعر و منتقد، بر این باور است که به صورت کلی شعر عصمتی شعر خوبی است، ضمن اینکه انتقاداتی هم وجود دارد. او به ردیف های غیرمتداول و کم استفاده شده، به عنوان چشم گیرترین ویژگی بریل های ناگزیر اشاره کرد و گفت: «او در راستای ملال زدایی از مخاطب به خوبی از ردیف های نو استفاده کرده و این کار اگر چه خطراتی دارد، اما محسناتی هم دارد از جمله اینکه رنگ و بوی تازه ای به شعر بخشیده است.»
آخرتی در بخش دیگری از صحبت هایش گفت: «من با بچه های روشن دل و کم بینای زیادی سروکار داشتم. باید بگویم که تصویرسازی هایی چنین واقعا دشوار است برای فردی که از سن نوجوانی بینایی اش را از دست داده است. علاوه بر این، عاطفه موجود در شعر او بسیار اصیل است چون خود موسی عصمتی شخصیت باعاطفه ای دارد. شعرهای زیادی داریم که به ظاهر عاطفه در آن ها موج می زند اما همان طور که آن ها به بیرون تراوش کرده اند وارد ذهن مخاطب نمی شود و در نتیجه تأثیری که باید را بر مخاطب نمی گذارد.»
وجود تنوع فضایی در شعر عصمتی، به معنای حضور بستری از لحن و کلمه و مفهوم که موضوعات در آن شکل می گیرد، زبان یکدست و روان و ساده، استفاده از بافت محاوره زبان و حشو کم که به شکل گیری یک زبان شعر قوی منجر شده است، از ویژگی های دیگر این شاعر خراسانی بود که آخرتی به آن ها اشاره کرد.

حرف های تازه و جغرافیای تازه
زینب بیات، شاعر دیگری بود که صحبت های خود را با این جمله آغاز کرد: «بریل های ناگزیر مجموعه شعری است که جاذبه دارد، حرف های تازه دارد و جغرافیای تازه. یعنی ما هم لابه لای این کلمه ها به سرخس می رویم و به گردنه سینا و معدنی که در آن روستاست.»
او در ادامه صحبت هایش گفت: «بخش دیگری که برای خود من به عنوان یک افغانستانی جالب بود این است که، ما شعرهای فارسی وطنی زیادی در سال های اخیر از شاعران افغانستانی و ایرانی داشته ایم و آنچه در این مجموعه مشهود است، صمیمیت بیشتری است که ما در این جهان فارسی وطنی احساس می کنیم. نام هایی از جغرافیای افغانستان در این اشعار دیده می شود که شاید در اشعار دیگر دوستان فارسی زبان کمتر دیده باشیم. من واقعا احساس کردم که دل این شاعر همان اندازه که در ایران می تپد، به همان مقدار در افغانستان نیز می تپد.»
زینب بیات مجموعه شعر بریل های ناگزیر را دکلمه کرده که قرار است در قالب کتاب صوتی عرضه شود.

توجه به حس شنوایی
در ادامه نشست، دلارامی به اولین غزل مجموعه با نام «لویی بریل» اشاره کرد و گفت این شعر و اشارات آن به اشخاص نابینا، در واقع تجربیات شخصی شاعر است و آنچه که دیده و زندگی کرده و لمس کرده است. او در بخش دیگر صحبت هایش، به غزل «صدا» اشاره کرد و گفت با خواندن این شعر می توانیم متوجه اهمیت حس شنوایی برای نابینایان شویم. موسی عصمتی در واقع صدا را مساوی می کند با حس لامسه و این حس در شاعر نابینایی که شعر می گوید نمود بیشتری دارد.
بوم گرایی و اشاره به جغرافیای فرهنگی، عنایت به موسیقی شعر، ردیف های بلند جدید، دقت و توجه به مسائل روز و مسائل اجتماعی از دیگر ویژگی های شعر عصمتی است که دلارامی به آن ها اشاره کرد.

تلاش برای فراتر رفتن از هنجارهای زمانه خود
ابوطالب مظفری، شاعر اهل افغانستان، آخرین فردی بود که در باب این مجموعه سخن گفت. او بر این باور است که هر شاعری واژگانش را از دنیایی می گیرد که در آن زندگی می کند و به همان مقدار ممکن است از هنجارهای رایج زمانه خود تأثیر بگیرد. او گفت: «این نکته مثبتی تلقی می شود و به این معناست که شاعر در حد هنجارهای زمانه خود است. اما انتظاری که ما از شاعر داریم این است که کمی از هنجارهای زمانه خود فراتر برود و عصمتی تا حدودی موفق شده از پس این کار بر بیاید.»
مظفری در بخشی دیگر از صحبت هایش درباره مضمون های موجود در کتاب صحبت کرد و آن را شامل موارد زیر دانست: دنیای اسطوره ای که از تاریخ وارد ذهن او شده است (و یکی از جاهایی است که شاعر از زمانه خود فراتر رفته)، اتفاقات امروز کشور و جامعه، زندگی شخصی شاعر و دنیای شخصی تر که منظور همان وضعیت جسمانی اوست.
مظفری در پایان صحبت هایش و این نشست گفت: «در مجموع باید «بریل های ناگزیر» را به عنوان یک مجموعه غزل قوی قلمداد کرد که البته چهارپاره های آن، از زبان و بیانی نوتر برخوردار است، در حالی که در رباعی این نوگرایی کمتر به چشم می خورد. او با اشاره به نابینا بودن شاعر گفت: «او موهبت رواقیانه زندگی کردن را دارد؛ به این معنا که می تواند به درون خودش رجوع کند. اما ما شاعران معمولی که درگیر پیرامون خود هستیم، در احوال درونی خود تأمل نمی کنیم. اگر عصمتی باز هم بیشتر و بیشتر به این سمت گام بردارد، قطعا شعرهای بهتری از او خواهیم خواند.»

حوزه هنری کتاب ها را برای حاضران فراهم کند
پیش از صحبت های سومین منتقد و هم زمان با حضور کوتاه مجید عسگری، رئیس حوزه هنری، محمدکاظم کاظمی موقعیت را مغتنم شمرد و دوباره از مسئله نبود کتاب تحت بررسی، در نشست های نقد کتاب در حوزه هنری گلایه کرد و ابراز امیدواری کرد که مشابه سال های دور، حوزه، کتاب ها را به تعداد کافی برای شرکت کنندگان فراهم کند. «بریل های ناگزیر» نیز فقط به دست معدودی از شرکت کنندگان
 رسید.